د ایران ستر رهبر آیت الله علي خامنه اي چې په کومه ودانۍ کې شهید شو، هغه په اصل کې د ایران د پخواني شاه محمد رضا شاه پهلوي یو ماڼۍ وه.
▫
ایا د ننني عصر په نړۍ کې د کوم نړیوال مشر شخصي استوګنځای رښتیا هم خوندي بلل کېدای شي؟
د امریکا او اسراییل په ګډو پوځي عملیاتو کې د تهران د مرکزي سیمې هغه کمپلکس چې بیت رهبري بلل کېږي په نښه شو، چې پکې ستر رهبر، د هغه د کورنۍ غړي او د حکومت لوړپوړي چارواکي شهیدان شول. دا ودانۍ د کلونو راهیسې د علي خامنه اي د استوګنځای او مرکزي دفتر په توګه کارېدله، او د اسلامي انقلاب وروسته یې نوم بیت رهبري یا House of Leadership کېښودل شو.
د دې برید وروسته ډېر خلک انټرنېټ ته ولاړل تر څو هغه ځای پیدا کړي چې د تاریخ دغه ستره پېښه پکې رامنځته شوه. خلک غوښتل هغه ودانۍ وویني چې پکې د ایران ستر رهبر د خپلو ملګرو او د کورنۍ له غړو سره د ژوند وروستۍ شېبې تېرې کړې او نړۍ ته یې د خدای پاماني وویل.
دا ودانۍ د توغندیو په برید کې بشپړه له منځه ولاړه، خو هغه ځای چې ودانۍ پکې ولاړه وه اوس یې انځورونه د بېلابېلو تلویزیوني چینلونو، ټولنیزو رسنیو او سپوږمکۍ راپورونو له لارې مخې ته راځي. اوس هلته یوازې ملبه، سوځېدلې ونې او د خاورې یو هوار څلورګوټی نښه ښکاري چې ښيي دلته کله یوه ودانۍ ولاړه وه. همدا منظرې اوس د رسنیو او ټولنیزو شبکو له لارې خپرېږي.
ما هڅه کړې ده چې خپلو لوستونکو ته د دې ویجاړې شوې ودانۍ اصلي تاریخي حیثیت بیان کړم او د هغې اصلي ودانۍ انځورونه او مستند معلومات له لوستونکو سره شریک کړم.
د امریکا او اسراییل په ګډو پوځي عملیاتو کې د تهران د مرکزي سیمې هغه کمپلکس چې بیت رهبري بلل کېږي په نښه شو، چې پکې ستر رهبر، د هغه د کورنۍ غړي او د حکومت لوړپوړي چارواکي شهیدان شول. دا ودانۍ د کلونو راهیسې د علي خامنه اي د استوګنځای او مرکزي دفتر په توګه کارېدله، او د اسلامي انقلاب وروسته یې نوم بیت رهبري یا House of Leadership کېښودل شو.
د دې برید وروسته ډېر خلک انټرنېټ ته ولاړل تر څو هغه ځای پیدا کړي چې د تاریخ دغه ستره پېښه پکې رامنځته شوه. خلک غوښتل هغه ودانۍ وویني چې پکې د ایران ستر رهبر د خپلو ملګرو او د کورنۍ له غړو سره د ژوند وروستۍ شېبې تېرې کړې او نړۍ ته یې د خدای پاماني وویل.
دا ودانۍ د توغندیو په برید کې بشپړه له منځه ولاړه، خو هغه ځای چې ودانۍ پکې ولاړه وه اوس یې انځورونه د بېلابېلو تلویزیوني چینلونو، ټولنیزو رسنیو او سپوږمکۍ راپورونو له لارې مخې ته راځي. اوس هلته یوازې ملبه، سوځېدلې ونې او د خاورې یو هوار څلورګوټی نښه ښکاري چې ښيي دلته کله یوه ودانۍ ولاړه وه. همدا منظرې اوس د رسنیو او ټولنیزو شبکو له لارې خپرېږي.
ما هڅه کړې ده چې خپلو لوستونکو ته د دې ویجاړې شوې ودانۍ اصلي تاریخي حیثیت بیان کړم او د هغې اصلي ودانۍ انځورونه او مستند معلومات له لوستونکو سره شریک کړم.
د اختصاصي ماڼۍ او د هغې د شاوخوا سيمې، پاستور سړک، څو نور تاريخي انځورونه هم موندل شوي دي. دا انځورونه د پهلوي دور د تهران او د شاهي کمپلېکس فضا د ښه درک کولو کې مرسته کوي، له همدې امله دا دلته د حوالې او تاريخي سياق په توګه شامل کړل شوي دي۔
▫
که د تاریخ له نظره ورته وګورو، نو دا هغه ودانۍ وه چې شاهي ایران هم لیدلی او انقلابي ایران هم.
د شاهي ایران په زمانه کې دا ودانۍ د پهلوي کورنۍ د لومړي پاچا رضا شاه پهلوي له خوا په 1938 کال کې د خپل ولیعهد محمد رضا شاه پهلوي د استوګنې لپاره جوړه شوه، او نوم یې اختصاصي ماڼۍ کېښودل شو.
دې ته اختصاصي ماڼۍ ځکه ویل کېده چې دا ماڼۍ د ولیعهد محمد رضا شاه د شخصي کارونې لپاره ځانګړې شوې وه. د اختصاصي کلمه معنا دا ده چې یو څه د ځانګړي شخص یا ځانګړي مقصد لپاره ټاکل شوی وي.
ځکه چې دا ماڼۍ د شاهي دربار یا دولتي مراسمو لپاره نه وه، بلکې یوازې د ولیعهد د استوګنې لپاره جوړه شوې وه، نو رضا شاه ورته اختصاصي نوم ورکړ. په هغه وخت کې رضا شاه نږدې د ماربل پېلس (Marble Palace) په نوم ماڼۍ کې اوسېده، چې د پاچا رسمي استوګنځای هم و.
د دې ماڼۍ د طرحې لپاره رضا شاه په 1938 کال کې دوه د هنګري الاصله یهودي معماران لازلو فشر (Laszlo Fischer) او فرینس بودنزکي (Ferenc Bodanzky) وګومارل. دا دواړه هغه وخت د برتانوي انتداب فلسطین سره تړاو درلود، هغه سیمه چې نن د اسراییل برخه ده.
فشر او بودنزکي د تهران په نیشنل ګارډن کې د بهرنیو چارو وزارت ودانۍ هم طرحه کړې وه. هغه ودانۍ رضا شاه ته ډېره خوښه شوه، نو ځکه یې همدغو معمارانو ته د خپل ولیعهد د ماڼۍ د جوړولو دنده هم وسپارله.
محمد رضا شاه پهلوي له شاوخوا 1938 څخه تر 1941 پورې په دې ماڼۍ کې اوسېده. په هغه وخت کې هغه لا پاچا نه و بلکې ولیعهد و، او پلار یې رضا شاه د ماربل پېلس په شاهي کمپلکس کې اوسېده.
محمد رضا شاه پهلوي خپله لومړۍ واده په 1939 کال کې د مصر له شهزادګۍ فوزیه سره وکړ. دا واده په قاهره کې د یوې شاندارې شاهي مراسمو په ترڅ کې ترسره شو. وروسته چې ملکه فوزیه ایران ته راغله، نو یو څه موده یې له محمد رضا شاه سره په همدې اختصاصي ماڼۍ کې ژوند وکړ.
په 1941 کال کې د دوهمې نړیوالې جګړې پر مهال بریتانیا او شوروي اتحاد پر ایران فشار واچاوه او رضا شاه اړ شو چې له واکه لاس واخلي. وروسته محمد رضا شاه پهلوي د ایران پاچا شو. د پاچا کېدو وروسته هغه سعد آباد ماڼیو کمپلکس ته ولاړ، او وروسته یې نیاوران پېلس خپله دایمي شاهي استوګنځای وګرځاوه.
د 1979 اسلامي انقلاب وروسته اختصاصي ماڼۍ د دولت تر واک لاندې راغله او د هغې حیثیت له شاهي استوګنځای څخه بدل شو او دولتي او اداري مرکز وګرځېد. د وخت په تېرېدو سره د دې شاوخوا سیمه په یوه لوی حکومتي کمپلکس بدله شوه او د ماڼۍ اصلي شاهي پېژندنه ورو ورو له منځه ولاړه.
که څه هم د ودانۍ اصلي معمارۍ بڼه تر ډېره پاتې وه، خو د دننه خونو ترتیب بدل شو او هغوی د دفترونو، غونډو خونو او اداري چارو لپاره وکارول شول. له دې سره د ودانۍ امنیتي تدابیر هم ډېر سخت شول، نوې دروازې، ساتندویه کټارې او د څارنې سیستمونه پکې شامل شول.
په راتلونکو کلونو کې، په ځانګړي ډول د 1981 او 1989 ترمنځ چې د ایران اسلامي جمهوریت پیاوړی کېده، دا ودانۍ د لوړې کچې دولتي او دیپلوماتیکو غونډو لپاره کارول کېده.
په همدې ځای کې د بېلابېلو هېوادونو پلاوو او د دولتونو مشرانو هم لیدنې کړې دي. له دغو لیدنو څخه د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین سفر ځانګړی یادېږي.
کله چې هغه تهران ته راغی او د ایران له ستر رهبر علي خامنه اي سره یې لیدنه وکړه، نو هغه دا خبره په ځانګړې توګه ولیده چې د لیدنې خونه ډېره ساده وه. سپینې دیوالونه، لږ فرنیچر، د ایران بیرغ او د امام خمیني انځور پرته له دې هېڅ ډول شاهي سینګار نه و. ایران په نړۍ کې د خپلو قیمتي غالیو لپاره مشهور دی، خو په دې خونه کې د قیمتي ایراني غالیو پر ځای زیلو (Zilu) غوړول شوی و، چې یو ساده پنبه يي فرشي پوښ دی او عموماً په جوماتونو او ساده کورونو کې کارول کېږي.
تاریخي سرچینې دا هم ښيي چې دا ماڼۍ هغه وخت هم د علي خامنه اي په کارونې کې وه کله چې هغه د ایران ولسمشر و. د ودانۍ مرکزي برخه د ولسمشرۍ دفتر په توګه کارېدله، چیرې چې دولتي غونډې او مهمې لیدنې ترسره کېدې.
په 1989 کال کې کله چې علي خامنه اي د ایران ستر رهبر وټاکل شو، نو دا ځای په رسمي ډول بیت رهبري یعنې د ستر رهبر مرکزي دفتر وګرځول شو. د هغه دفترونه او استوګنځای هم په همدې کمپلکس کې جوړ شول او د وخت په تېرېدو سره شاوخوا نورې ودانۍ هم جوړې شوې او دا سیمه په یو لوی او ډېر خوندي کمپلکس بدله شوه.
خو د 28 فبروري 2026 د امریکا او اسراییل د هوايي بریدونو وروسته، چې د ایران د ستر رهبر د شهادت خبرونه ورسره خپاره شول، د دې ځای د حالت په اړه بېلابېل راپورونه مخې ته راغلل. لومړني سپوږمکۍ انځورونه او غیر رسمي راپورونه ښيي چې د کمپلکس ځینې ودانۍ زیانمنې شوې دي، خو د سخت امنیت له امله تر اوسه بشپړ معلومات نه دي څرګند شوي.
خو د دې پېښې وروسته یو مهم نړیوال پوښتنه راپورته شوې ده.
ایا د نن ورځې په نړۍ کې د کوم نړیوال مشر شخصي کور واقعاً خوندي دی؟
ایا د واکمنانو کورونه هم اوس د جګړې هدف ګرځېدلي دي؟ د تهران کې د ایران د رهبر کور که څه هم ساده و، خو د سخت امنیتي کمربند په منځ کې موقعیت درلود. سره له دې، د عصري پوځي ټکنالوژۍ، توغندیو او ډرون جګړې دا تصور ننګولی دی.
په وروستیو کلونو کې د امریکا او اسراییل له خوا د Targeted Home Attacks پالیسي هم څرګنده شوې ده، چې له مخې یې د یو سیاسي یا پوځي مشر پر کور یا شخصي ځای مستقیم برید کېږي.
پخوا جګړې په دودیزو جبهاتو کې کېدې، خو اوس استخباراتي هدایت لرونکي توغندي او ډرونونه کولای شي مستقیم استوګنیزو ځایونو ته ورسېږي. د دې خطر د مخنیوي لپاره اوس دولتونه د Decoy Locations او Digital Shielding په څېر تګلارې کاروي، څو اصلي ځایونه او تګ راتګ د دښمن له استخباراتو پټ وساتل شي.
اوس پوښتنه دا ده چې راتلونکو کلونو کې به په پاکستان کې هم د واکمنانو دفترونه او کورونه همداسې د ښارونو په منځ کې د لویو ماڼیو په بڼه پاتې شي، که به لوړپوړي مشران ځمکې لاندې بنکرونو او پټو قوماندې مرکزونو ته ترجیح ورکړي؟
د شاهي ایران په زمانه کې دا ودانۍ د پهلوي کورنۍ د لومړي پاچا رضا شاه پهلوي له خوا په 1938 کال کې د خپل ولیعهد محمد رضا شاه پهلوي د استوګنې لپاره جوړه شوه، او نوم یې اختصاصي ماڼۍ کېښودل شو.
دې ته اختصاصي ماڼۍ ځکه ویل کېده چې دا ماڼۍ د ولیعهد محمد رضا شاه د شخصي کارونې لپاره ځانګړې شوې وه. د اختصاصي کلمه معنا دا ده چې یو څه د ځانګړي شخص یا ځانګړي مقصد لپاره ټاکل شوی وي.
ځکه چې دا ماڼۍ د شاهي دربار یا دولتي مراسمو لپاره نه وه، بلکې یوازې د ولیعهد د استوګنې لپاره جوړه شوې وه، نو رضا شاه ورته اختصاصي نوم ورکړ. په هغه وخت کې رضا شاه نږدې د ماربل پېلس (Marble Palace) په نوم ماڼۍ کې اوسېده، چې د پاچا رسمي استوګنځای هم و.
د دې ماڼۍ د طرحې لپاره رضا شاه په 1938 کال کې دوه د هنګري الاصله یهودي معماران لازلو فشر (Laszlo Fischer) او فرینس بودنزکي (Ferenc Bodanzky) وګومارل. دا دواړه هغه وخت د برتانوي انتداب فلسطین سره تړاو درلود، هغه سیمه چې نن د اسراییل برخه ده.
فشر او بودنزکي د تهران په نیشنل ګارډن کې د بهرنیو چارو وزارت ودانۍ هم طرحه کړې وه. هغه ودانۍ رضا شاه ته ډېره خوښه شوه، نو ځکه یې همدغو معمارانو ته د خپل ولیعهد د ماڼۍ د جوړولو دنده هم وسپارله.
محمد رضا شاه پهلوي له شاوخوا 1938 څخه تر 1941 پورې په دې ماڼۍ کې اوسېده. په هغه وخت کې هغه لا پاچا نه و بلکې ولیعهد و، او پلار یې رضا شاه د ماربل پېلس په شاهي کمپلکس کې اوسېده.
محمد رضا شاه پهلوي خپله لومړۍ واده په 1939 کال کې د مصر له شهزادګۍ فوزیه سره وکړ. دا واده په قاهره کې د یوې شاندارې شاهي مراسمو په ترڅ کې ترسره شو. وروسته چې ملکه فوزیه ایران ته راغله، نو یو څه موده یې له محمد رضا شاه سره په همدې اختصاصي ماڼۍ کې ژوند وکړ.
په 1941 کال کې د دوهمې نړیوالې جګړې پر مهال بریتانیا او شوروي اتحاد پر ایران فشار واچاوه او رضا شاه اړ شو چې له واکه لاس واخلي. وروسته محمد رضا شاه پهلوي د ایران پاچا شو. د پاچا کېدو وروسته هغه سعد آباد ماڼیو کمپلکس ته ولاړ، او وروسته یې نیاوران پېلس خپله دایمي شاهي استوګنځای وګرځاوه.
د 1979 اسلامي انقلاب وروسته اختصاصي ماڼۍ د دولت تر واک لاندې راغله او د هغې حیثیت له شاهي استوګنځای څخه بدل شو او دولتي او اداري مرکز وګرځېد. د وخت په تېرېدو سره د دې شاوخوا سیمه په یوه لوی حکومتي کمپلکس بدله شوه او د ماڼۍ اصلي شاهي پېژندنه ورو ورو له منځه ولاړه.
که څه هم د ودانۍ اصلي معمارۍ بڼه تر ډېره پاتې وه، خو د دننه خونو ترتیب بدل شو او هغوی د دفترونو، غونډو خونو او اداري چارو لپاره وکارول شول. له دې سره د ودانۍ امنیتي تدابیر هم ډېر سخت شول، نوې دروازې، ساتندویه کټارې او د څارنې سیستمونه پکې شامل شول.
په راتلونکو کلونو کې، په ځانګړي ډول د 1981 او 1989 ترمنځ چې د ایران اسلامي جمهوریت پیاوړی کېده، دا ودانۍ د لوړې کچې دولتي او دیپلوماتیکو غونډو لپاره کارول کېده.
په همدې ځای کې د بېلابېلو هېوادونو پلاوو او د دولتونو مشرانو هم لیدنې کړې دي. له دغو لیدنو څخه د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین سفر ځانګړی یادېږي.
کله چې هغه تهران ته راغی او د ایران له ستر رهبر علي خامنه اي سره یې لیدنه وکړه، نو هغه دا خبره په ځانګړې توګه ولیده چې د لیدنې خونه ډېره ساده وه. سپینې دیوالونه، لږ فرنیچر، د ایران بیرغ او د امام خمیني انځور پرته له دې هېڅ ډول شاهي سینګار نه و. ایران په نړۍ کې د خپلو قیمتي غالیو لپاره مشهور دی، خو په دې خونه کې د قیمتي ایراني غالیو پر ځای زیلو (Zilu) غوړول شوی و، چې یو ساده پنبه يي فرشي پوښ دی او عموماً په جوماتونو او ساده کورونو کې کارول کېږي.
تاریخي سرچینې دا هم ښيي چې دا ماڼۍ هغه وخت هم د علي خامنه اي په کارونې کې وه کله چې هغه د ایران ولسمشر و. د ودانۍ مرکزي برخه د ولسمشرۍ دفتر په توګه کارېدله، چیرې چې دولتي غونډې او مهمې لیدنې ترسره کېدې.
په 1989 کال کې کله چې علي خامنه اي د ایران ستر رهبر وټاکل شو، نو دا ځای په رسمي ډول بیت رهبري یعنې د ستر رهبر مرکزي دفتر وګرځول شو. د هغه دفترونه او استوګنځای هم په همدې کمپلکس کې جوړ شول او د وخت په تېرېدو سره شاوخوا نورې ودانۍ هم جوړې شوې او دا سیمه په یو لوی او ډېر خوندي کمپلکس بدله شوه.
خو د 28 فبروري 2026 د امریکا او اسراییل د هوايي بریدونو وروسته، چې د ایران د ستر رهبر د شهادت خبرونه ورسره خپاره شول، د دې ځای د حالت په اړه بېلابېل راپورونه مخې ته راغلل. لومړني سپوږمکۍ انځورونه او غیر رسمي راپورونه ښيي چې د کمپلکس ځینې ودانۍ زیانمنې شوې دي، خو د سخت امنیت له امله تر اوسه بشپړ معلومات نه دي څرګند شوي.
خو د دې پېښې وروسته یو مهم نړیوال پوښتنه راپورته شوې ده.
ایا د نن ورځې په نړۍ کې د کوم نړیوال مشر شخصي کور واقعاً خوندي دی؟
ایا د واکمنانو کورونه هم اوس د جګړې هدف ګرځېدلي دي؟ د تهران کې د ایران د رهبر کور که څه هم ساده و، خو د سخت امنیتي کمربند په منځ کې موقعیت درلود. سره له دې، د عصري پوځي ټکنالوژۍ، توغندیو او ډرون جګړې دا تصور ننګولی دی.
په وروستیو کلونو کې د امریکا او اسراییل له خوا د Targeted Home Attacks پالیسي هم څرګنده شوې ده، چې له مخې یې د یو سیاسي یا پوځي مشر پر کور یا شخصي ځای مستقیم برید کېږي.
پخوا جګړې په دودیزو جبهاتو کې کېدې، خو اوس استخباراتي هدایت لرونکي توغندي او ډرونونه کولای شي مستقیم استوګنیزو ځایونو ته ورسېږي. د دې خطر د مخنیوي لپاره اوس دولتونه د Decoy Locations او Digital Shielding په څېر تګلارې کاروي، څو اصلي ځایونه او تګ راتګ د دښمن له استخباراتو پټ وساتل شي.
اوس پوښتنه دا ده چې راتلونکو کلونو کې به په پاکستان کې هم د واکمنانو دفترونه او کورونه همداسې د ښارونو په منځ کې د لویو ماڼیو په بڼه پاتې شي، که به لوړپوړي مشران ځمکې لاندې بنکرونو او پټو قوماندې مرکزونو ته ترجیح ورکړي؟
