د برېښنا د بیلونو په اړه د خلکو تر ټولو لویه پوښتنه دا ده چې که په کومه میاشت کې د برېښنا استعمال کم وي، نو بیا هم بیل ولې لوړ راځي؟
▫
️ زموږ د برېښنا سیستم به څنګه سم شي؟ (دوهمه برخه)
سره له دې چې د برېښنا استعمال کم وي، بیا هم د بیل د لوړوالي اصلي لامل دا دی چې زموږ په بیل کې یوازې د مصرف شوو یونټونو بیه نه شامله کېږي، بلکې ثابت لګښتونه او د ظرفیت تادیات هم پکې شامل وي. له همدې امله که مصرف کم هم وي، بیل بیا هم لوړ راځي.
دلته پوښتنه پیدا کېږي چې ثابت چارجونه او Capacity Payments څه ته وايي؟ د دې ساده وضاحت داسې دی.
په پاکستان کې حکومت د برېښنا د تولید له خصوصي شرکتونو څخه چې هغوی ته Independent Power Producers (IPPs) ویل کېږي، برېښنا اخلي او هغوی ته تادیات کوي. دغه تادیات په اصل کې په دوو برخو وېشل کېږي.
۱۔ د ظرفیت تادیات (Capacity Payments)
دا هغه پیسې دي چې پاور پلانټ ته یوازې د دې لپاره ورکول کېږي چې هغه هر وخت د برېښنا د تولید لپاره چمتو وساتل شي، که له هغه څخه برېښنا واخیستل شي او که نه. د تېر مالي کال په ترڅ کې حکومت په همدې برخه کې شاوخوا ۱۸۰۰ میلیارده روپۍ تادیه کړې دي.
۲۔ د برېښنا د تولید پر مهال د سون توکو تادیه
کله چې یو پاور پلانټ په عملي ډول برېښنا تولیدوي، نو د هغه سون توکو لګښت ورکول کېږي چې د تولید په بهیر کې کارول کېږي، لکه ګاز، تېل او سکاره. د دې برخې لپاره حکومت هر کال شاوخوا ۱۲۰۰ میلیارده روپۍ تادیه کوي.
په دې ډول د حکومت له خوا پاور پلانټونو ته کلنۍ ټولې تادیات نږدې ۳۰۰۰ میلیارده روپۍ ته رسېږي.
د پام وړ خبره دا ده چې په دې کې د Capacity Payments برخه تر ټولو لویه ده، یعنې نږدې ۱۸۰۰ میلیارده روپۍ، په داسې حال کې چې د سون توکو لګښت شاوخوا ۱۲۰۰ میلیارده روپۍ دی.
په بل عبارت، د برېښنا د تولید لګښت نسبتاً کم دی، خو یوازې د دې لپاره چې پاور پلانټونه چمتو وساتل شي، ډېرې پیسې ورکول کېږي. داسې ښکاري لکه موږ یو داسې سپین فیل ساتلی وي چې ګټه ترې لږه اخیستل کېږي خو لګښت یې دوامداره ورکول کېږي.
په پاکستان کې د برېښنا اعظمي تقاضا عموماً د ۲۶۰۰۰ نه تر ۳۰۰۰۰ میګاواټه پورې وي، خو په ژمي کې دا کچه راټیټېږي او شاوخوا ۲۰۰۰۰ نه تر ۲۲۰۰۰ میګاواټه ته رسېږي.
په مقابل کې د هېواد ټولټال نصب شوې د برېښنا د تولید وړتیا شاوخوا ۴۳۰۰۰ نه تر ۴۵۰۰۰ میګاواټه ته رسېدلې ده.
دا په دې مانا ده چې پاکستان سره شاوخوا ۱۵۰۰۰ نه تر ۱۷۰۰۰ میګاواټه اضافي ظرفیت موجود دی چې هر وخت ورته اړتیا نه وي. خو بیا هم د دې لګښت ورکول کېږي، ځکه له IPPs سره اوږدمهاله تړونونه شوي دي.
ځکه چې دا تړونونه عموماً د شاوخوا ۳۰ کلونو لپاره کېږي، نو اټکل کېږي چې په پاکستان کې د بېلابېلو پاور پلانټونو تړونونه به د ۲۰۳۰ نه تر ۲۰۴۵ کلونو ترمنځ په مختلفو وختونو کې پای ته ورسېږي.
په بل عبارت، تر ۲۰۴۵ پورې به پاکستان د برېښنا په بیلونو کې د دغو تړونونو له مالي باره څخه په بشپړه توګه ازاد نه شي.
(مقاله دوام لري، پاتې برخه به په راتلونکې برخه کې وړاندې شي)
سره له دې چې د برېښنا استعمال کم وي، بیا هم د بیل د لوړوالي اصلي لامل دا دی چې زموږ په بیل کې یوازې د مصرف شوو یونټونو بیه نه شامله کېږي، بلکې ثابت لګښتونه او د ظرفیت تادیات هم پکې شامل وي. له همدې امله که مصرف کم هم وي، بیل بیا هم لوړ راځي.
دلته پوښتنه پیدا کېږي چې ثابت چارجونه او Capacity Payments څه ته وايي؟ د دې ساده وضاحت داسې دی.
په پاکستان کې حکومت د برېښنا د تولید له خصوصي شرکتونو څخه چې هغوی ته Independent Power Producers (IPPs) ویل کېږي، برېښنا اخلي او هغوی ته تادیات کوي. دغه تادیات په اصل کې په دوو برخو وېشل کېږي.
۱۔ د ظرفیت تادیات (Capacity Payments)
دا هغه پیسې دي چې پاور پلانټ ته یوازې د دې لپاره ورکول کېږي چې هغه هر وخت د برېښنا د تولید لپاره چمتو وساتل شي، که له هغه څخه برېښنا واخیستل شي او که نه. د تېر مالي کال په ترڅ کې حکومت په همدې برخه کې شاوخوا ۱۸۰۰ میلیارده روپۍ تادیه کړې دي.
۲۔ د برېښنا د تولید پر مهال د سون توکو تادیه
کله چې یو پاور پلانټ په عملي ډول برېښنا تولیدوي، نو د هغه سون توکو لګښت ورکول کېږي چې د تولید په بهیر کې کارول کېږي، لکه ګاز، تېل او سکاره. د دې برخې لپاره حکومت هر کال شاوخوا ۱۲۰۰ میلیارده روپۍ تادیه کوي.
په دې ډول د حکومت له خوا پاور پلانټونو ته کلنۍ ټولې تادیات نږدې ۳۰۰۰ میلیارده روپۍ ته رسېږي.
د پام وړ خبره دا ده چې په دې کې د Capacity Payments برخه تر ټولو لویه ده، یعنې نږدې ۱۸۰۰ میلیارده روپۍ، په داسې حال کې چې د سون توکو لګښت شاوخوا ۱۲۰۰ میلیارده روپۍ دی.
په بل عبارت، د برېښنا د تولید لګښت نسبتاً کم دی، خو یوازې د دې لپاره چې پاور پلانټونه چمتو وساتل شي، ډېرې پیسې ورکول کېږي. داسې ښکاري لکه موږ یو داسې سپین فیل ساتلی وي چې ګټه ترې لږه اخیستل کېږي خو لګښت یې دوامداره ورکول کېږي.
په پاکستان کې د برېښنا اعظمي تقاضا عموماً د ۲۶۰۰۰ نه تر ۳۰۰۰۰ میګاواټه پورې وي، خو په ژمي کې دا کچه راټیټېږي او شاوخوا ۲۰۰۰۰ نه تر ۲۲۰۰۰ میګاواټه ته رسېږي.
په مقابل کې د هېواد ټولټال نصب شوې د برېښنا د تولید وړتیا شاوخوا ۴۳۰۰۰ نه تر ۴۵۰۰۰ میګاواټه ته رسېدلې ده.
دا په دې مانا ده چې پاکستان سره شاوخوا ۱۵۰۰۰ نه تر ۱۷۰۰۰ میګاواټه اضافي ظرفیت موجود دی چې هر وخت ورته اړتیا نه وي. خو بیا هم د دې لګښت ورکول کېږي، ځکه له IPPs سره اوږدمهاله تړونونه شوي دي.
ځکه چې دا تړونونه عموماً د شاوخوا ۳۰ کلونو لپاره کېږي، نو اټکل کېږي چې په پاکستان کې د بېلابېلو پاور پلانټونو تړونونه به د ۲۰۳۰ نه تر ۲۰۴۵ کلونو ترمنځ په مختلفو وختونو کې پای ته ورسېږي.
په بل عبارت، تر ۲۰۴۵ پورې به پاکستان د برېښنا په بیلونو کې د دغو تړونونو له مالي باره څخه په بشپړه توګه ازاد نه شي.
(مقاله دوام لري، پاتې برخه به په راتلونکې برخه کې وړاندې شي)
