گزشتہ دنیں سوشل میڈیا تے ایہہ گل تیزی نال پھیل رہی اے کہ سپریم کورٹ نے عورتاں دا وراثت دا حق ختم کر دِتا اے یا ہُن ماں دے بچے اوہدا حصہ نہیں منگ سکدے۔ ایہہ گل درست نہیں۔ عدالت نے نہ عورتاں دا بنیادی حق ختم کیتا اے تے نہ ایہہ اصول بدلیا اے کہ جدوں عورت دا وراثتی حق قانوناً قائم ہو جائے، تاں اوہ اوہدی وفات دے بعد اوہ دے وارثاں نوں منتقل ہوندا اے۔
حقیقت ایہہ اے کہ حالیہ کارروائی وچ صرف اوہ مقدمے زیرِ بحث آئے جنہاں وچ بہت زیادہ تاخیر نال دعوے دائر کیتے گئے سن۔ انہاں وضاحتاں نوں سیاق و سباق توں ہٹ کے پیش کیتا گیا اے، جس نال ایہہ غلط تاثر پیدا ہویا کہ عورتاں یا اوہناں دے بچیاں دا حقِ وراثت ختم ہو گیا اے۔ قانونی طور تے ایہہ بات درست نہیں بلکہ ادھوری معلومات دی بنیاد تے پھیلائی گئی اے۔
24 فروری 2026 دا سپریم کورٹ دا فیصلہ، جو PLD 2026 Supreme Court 42 دے طور تے رپورٹ ہویا، وراثت تے ملکیت دے اصولاں دی تفصیلی وضاحت اے۔ ایہہ کیس خیبر پختونخوا حکومت تے صوبائی محتسب دیاں اپیلاں نال متعلق سی، جنہاں نوں عدالت نے ناقابلِ سماعت قرار دے کے خارج کر دِتا۔ عدالت نے واضح کیتا کہ جدوں اصل فریق یعنی وارث خود خاموش ہون، تاں ریاستی اداریاں نوں ازخود اپیل دا حق حاصل نہیں ہوندا۔
فیصلے وچ ایہہ بنیادی اصول دہرایا گیا کہ اسلامی قانون دے مطابق جائیداد دی ملکیت مورث دی وفات دے نال ہی بلا تاخیر قانونی وارثاں نوں منتقل ہو جاندی اے۔ وراثت اک خدائی حکم اے، جس نوں انتظامی تاخیر یا سماجی دباؤ نال روکے نہیں رکھیا جا سکدا۔
عدالت نے ایہہ وی واضح کیتا کہ عورتاں نوں وراثت توں محروم کرنا شریعت تے قانون دی خلاف ورزی اے، تے ریاست دی ذمہ داری اے کہ اوہ اس حق دی حفاظت یقینی بنائے۔ البتہ عدالت نے ایہہ گل وی کہی کہ جے کوئی خاتون اپنی زندگی وچ نہ حق منگے، نہ اوہنوں قانونی طور تے محفوظ کرے، تے کئی دہائیاں بعد اوہ دے بچے دعویٰ لے کے آون، تاں ایسے بہت پرانے دعوے ہمیشہ کھلے نہیں رکھے جا سکدے، خاص طور تے جدوں جائیداد اگے منتقل ہو چکی ہووے یا تیسرے فریق دے حق پیدا ہو چکے ہون۔
ایہہ پہلو 23 ستمبر 2021 دے فیصلے دی توثیق سمجھیا جا سکدا اے، جدوں مخصوص حالات وچ ایہہ قرار دِتا گیا سی کہ اگر عورت نے اپنی زندگی وچ حصہ نہ منگیا ہووے، تاں بعد وچ اوہ دے بچے غیر معمولی تاخیر نال دعویٰ نہیں کر سکدے۔ مقصد ایہہ سی کہ دہائیاں بعد وراثتی تنازعات دوبارہ نہ کھولے جان تے عدالتاں تے غیر ضروری بوجھ نہ پئے۔
یاد رہے کہ وراثت دا حق مورث دی وفات دے نال ہی قانوناً قائم ہو جاندہ اے۔ اس دی موجودگی لئی الگ دعویٰ ضروری نہیں، البتہ تقسیم تے عملدرآمد لئی قانونی کارروائی دی ضرورت پیش آ سکدی اے۔ عدالتاں “تاخیر” نوں غیر معمولی تے دہائیاں لمبی مدت دے وقفے دے طور تے دیکھدیاں نیں، خاص طور تے جدوں ملکیت اگے منتقل ہو چکی ہووے۔ اس دا مطلب ایہہ نہیں کہ حق خود بخود ختم ہو جاندا اے۔
سوشل میڈیا تے وائرل ویڈیوز یا کلپس دی کوئی قانونی حیثیت نہیں ہوندی۔ انہاں دی بنیاد تے قانون دی حتمی تشریح کرنا درست نہیں۔ ہر مقدمہ اپنے مخصوص حقائق دی بنیاد تے طے ہوندا اے۔ عورت دا حقِ مورثیت اپنی جگہ قائم سی، قائم اے تے قائم رہے گا۔
