بجلی دے بلّاں بارے عام لوکاں دا سب توں وڈا سوال ایہہ ہوندا اے کہ جے کسے مہینے بجلی گھٹ استعمال وی ہووے تے بل پھر وی اینا زیادہ کیوں آ جاندا اے؟

️ ساڈا بجلی دا نظام کیویں ٹھیک ہووے گا؟ (دوجی قسط)

بجلی گھٹ استعمال ہون دے باوجود بل زیادہ آون دی سب توں وڈی وجہ ایہہ اے کہ ساڈے بل وچ صرف استعمال کیتے گئے یونٹاں دی قیمت نہیں ہندی بلکہ اوہناں دے نال فکسڈ چارجز تے کیپیسٹی پیمنٹس وی شامل ہندیاں نیں۔ ایس کرکے چاہے یونٹ گھٹ وی لگن، بل پھر وی وڈا آ جاندا اے۔

ہُن سوال ایہہ پیدا ہوندا اے کہ فکسڈ چارجز تے Capacity Payments اصل وچ ہندیاں کی نیں؟ اوہدا سادہ جواب ایہہ اے۔

پاکستان وچ حکومت نوں بجلی پیدا کرن والیاں نجی کمپنیوں، جیہنوں Independent Power Producers یعنی آئی پی پیز آکھیا جاندا اے، نوں جو ادائیگیاں کرنیاں پیندیاں نیں اوہ بنیادی طور تے دو حصیاں وچ ہندیاں نیں۔

پہلا حصہ: Capacity Payments یعنی صلاحیت دی ادائیگی
ایہہ اوہ رقم ہندی اے جو پاور پلانٹ نوں صرف اس گل دی دِتی جاندی اے کہ اوہ ہر ویلے بجلی پیدا کرن لئی تیار رہوے، چاہے اوہنوں توں بجلی لی جائے یا نہ لی جائے۔ پچھلے مالی سال وچ حکومت نے اس مد وچ تقریباً 1800 ارب روپے ادا کیتے نیں۔

دوجا حصہ: فیول دی ادائیگی
جدوں پاور پلانٹ واقعی بجلی بناندا اے تے اوہ دے وچ استعمال ہون والے ایندھن، جیویں گیس، تیل یا کوئلے دی قیمت ادا کیتی جاندی اے۔ اس مد وچ حکومت سالانہ تقریباً 1200 ارب روپے ادا کر رہی اے۔

اس طرح مجموعی طور تے حکومت نوں پاور پلانٹاں نوں تقریباً 3000 ارب روپے ہر سال ادا کرنے پیندے نیں۔

قابل غور گل ایہہ اے کہ اس وچ Capacity Payments دا حصہ زیادہ اے، یعنی تقریباً 1800 ارب روپے، جدوں کہ فیول دی ادائیگی تقریباً 1200 ارب روپے اے۔

دوجے لفظاں وچ بجلی پیدا کرن تے خرچ گھٹ اے، پر صرف پاور پلانٹاں نوں تیار رکھن دی قیمت زیادہ ادا کیتی جا رہی اے۔ گویا اسی اک ایہہ جیہا سفید ہاتھی پال لیا اے جیہڑا کم گھٹ کردا اے پر اوہنوں پالنا مہنگا بہت اے۔

پاکستان وچ بجلی دی زیادہ توں زیادہ طلب عام طور تے 26000 توں 30000 میگاواٹ تک ہندی اے، جدوں کہ سردیاں وچ ایہہ گھٹ کے تقریباً 20000 توں 22000 میگاواٹ رہ جاندی اے۔

دوجے پاسے ملک دی مجموعی پیداواری صلاحیت تقریباً 43000 توں 45000 میگاواٹ تک پہنچ چکی اے۔

ایس دا سیدھا مطلب ایہہ اے کہ پاکستان کول تقریباً 15000 توں 17000 میگاواٹ اضافی صلاحیت موجود اے، جیہڑی ہر وقت دی ضرورت نہیں ہندی۔ پر اس دے باوجود اس دی قیمت ادا کرنی پیندی اے، کیونکہ آئی پی پیز نال طویل مدت والے معاہدے پہلے ہی ہو چکے نیں۔

چونکہ ایہہ معاہدے عموماً تقریباً تیہہ سال لئی ہندے نیں، اس لئی اندازہ اے کہ پاکستان وچ مختلف پاور پلانٹاں دے معاہدے 2030 توں 2045 دے درمیان مختلف وقتاں تے ختم ہون گے۔

دوجے لفظاں وچ 2045 توں پہلاں اسی اپنے بجلی دے بلّاں تے ایہناں معاہدیاں دے بوجھ توں مکمل طور تے آزاد نہیں ہو سکاں گے۔

(مضمون جاری اے، باقی اگلی قسط وچ)